Türkiye'de usta seçimi hâlâ büyük ölçüde “tanıdığın var mı” sorusuyla yapılıyor. Bu yöntemin sorunu, tanıdığın olmadığında elinizde hiçbir ölçüt kalmaması. Oysa iyi ustayı ayırt etmek için özel bir sezgiye gerek yok; doğru soruları sormak ve alınan cevapları okumayı bilmek yeterli.
Aşağıdaki 12 soru yerinde keşif sırasında sorulmak üzere hazırlandı. Her sorunun altında, verilen cevabın ne anlama geldiğini de bulacaksınız.
İş kapsamı ve fiyat
İlk dört soru, sonradan çıkacak tartışmaların büyük bölümünü baştan bitirir.
- Bu fiyat neyi kapsıyor, neyi kapsamıyor? — İyi usta kapsamı kendiliğinden ayırır. “Her şey dahil” cevabı tek başına yeterli değildir; neyin dahil olduğunu tek tek söyleyebilmelidir.
- Malzeme dahil mi, hariç mi? Dahilse hangi marka ve segment? — Segment söylemeyen bir dahil teklif, iş ortasında kalite tartışması üretir.
- Ölçüyü nasıl aldınız, hesabı görebilir miyim? — Metrekare veya metretül hesabını gösterebilen usta, fiyatını da savunabilir demektir.
- Ek iş çıkarsa nasıl fiyatlanır? — Doğru cevap: “Çıkarsa size gösteririm, fiyatını konuşuruz, onaylarsanız yaparız.” Tehlikeli cevap: “Ona sonra bakarız.”
Platformdaki tekliflerde kalem, birim, miktar ve birim fiyat zorunludur; malzeme kapsamı ayrı bir alandır. Bu, iki teklifi aynı zeminde karşılaştırmanızı sağlar.
Ekip, süre ve takvim
Tadilatta gecikmenin en yaygın sebebi ustanın aynı anda birden fazla işi yürütmesidir. Bu kendi başına kötü değildir; kötü olan, size ayrılan gün sayısının net olmamasıdır.
- İşi kim yapacak, siz mi ekibiniz mi? — Keşfe gelen kişi ile işi yapan kişinin farklı olması normaldir; ancak bunu baştan bilmelisiniz.
- Kaç kişi çalışacak ve kaç gün sürer? — Süreyi gün olarak söyleyemeyen usta, planlamayı da yapmamış demektir.
- Bu süre içinde başka işiniz var mı? — Dürüst cevap “var, ama sizin işinize şu günler geleceğim” şeklindedir. Bu cevap kötü değil, planlanabilir bir cevaptır.
- Ne zaman başlayabilirsiniz ve ara verir misiniz? — Ara verilmesi bazen kaçınılmazdır (kuruma, malzeme bekleme). Planlı ara ile plansız kaybolma arasındaki farkı sorun.
Belge, sicil ve sorumluluk
Belge zorunluluğu Türkiye'de her iş için yoktur; ancak bazı işlerde mevzuat gereği yetki aranır ve bunu sormak hakkınızdır.
- Bu iş için belge gerekiyor mu, sizde var mı? — Elektrik iç tesisatı, doğalgaz, klima gaz dolumu ve asansör işlerinde yetki belgesi aranır. Belgesi olan usta bunu göstermekten rahatsız olmaz.
- Mali mesuliyet sigortanız var mı? — Üçüncü şahıs zararlarında (alt komşuya su verme gibi) belirleyici olur.
- Daha önce yaptığınız benzer bir işi görebilir miyim? — Fotoğraf değil, tercihen aynı tipte bitmiş bir iş. Önce-sonra fotoğrafları güçlü bir göstergedir.
- İşten sonra bir sorun çıkarsa ne yaparsınız? — Garanti zorunlu değildir; ama ustanın kendi kuralı olmalıdır ve bunu söyleyebilmelidir.
Platformda telefon, kimlik, ustalık belgesi ve sigorta poliçesi rozetle görünür. Belge zorunlu tutulmaz, ama belgesi olan görünür olur. Yorumlar yalnızca tamamlanmış ve komisyonu ödenmiş işlerden yazılabilir.
Şantiye düzeni
Son iki soru küçük görünür ama işin gündelik yaşanabilirliğini belirler; özellikle oturulan evde çalışılacaksa kritiktir.
- Molozu kim indirecek ve nereye dökülecek? — Bu kalem teklifte yoksa sonradan ek ücret olarak gelir. Apartmanlarda şikâyetin bir numaralı sebebidir.
- Günlük toparlama yapıyor musunuz? — Oturulan evde bu, işin kalitesi kadar önemlidir. İyi ustanın cevabı nettir ve fiyata yansımıştır.
Cevapları nasıl okumalı?
Bu 12 sorunun amacı ustayı sınamak değil, ortak bir zemin kurmaktır. Cevapların içeriği kadar biçimi de bilgi verir.
İyi işaret: soruları beklemesi, kapsamı kendiliğinden ayırması, ölçü almak için zaman harcaması, olası sürprizleri baştan söylemesi, süreyi gün olarak vermesi.
Kötü işaret: keşfe gelmeden fiyat vermesi, “hepsi dahil” deyip detay vermemesi, ölçü almadan metrekare söylemesi, ek iş konusunu geçiştirmesi, yazılı teklif vermekten kaçınması.
- Keşfe gelmeden kesin fiyat veren teklif, sonradan revize edilmeye açıktır.
- Piyasanın çok altındaki fiyat çoğu zaman kapsamın dar olduğunu gösterir; ucuz değil, eksik teklifdir.
- Yazılı teklif vermeyen ustayla çalışmak, uyuşmazlıkta elinizde hiçbir belge bırakmaz.
Kaç ustadan teklif alınmalı?
Pratik sayı üçtür. Bir teklif karşılaştırma imkânı vermez; beş teklif ise karar vermeyi zorlaştırır ve süreci uzatır. Üç teklif hem fiyat aralığını hem kapsam farklarını görmenizi sağlar.
Teklifleri karşılaştırırken en düşük tutara değil, kapsamı eşitlenmiş tutara bakın. Bir teklif malzeme dahil, biri hariç, biri sökümü kapsam dışı bırakmışsa bunları aynı zemine getirmeden karşılaştırma yapmış olmazsınız.
Platformda önce dijital veriye göre ön teklif toplanır, ardından beğendiğiniz 2–3 ustayı ücretsiz yerinde keşfe çağırırsınız. Kesin teklif keşiften sonra gelir ve bağlayıcıdır.
Kısa özet
- Kapsamı ayırmayan teklif, fiyat değil tahmindir.
- Ek iş kuralını baştan konuşun; en büyük anlaşmazlık kaynağı budur.
- Yetki gerektiren işlerde belge sormak hakkınızdır.
- Moloz ve günlük toparlama teklife yazılmalıdır.
- Üç teklif alın ve kapsamı eşitleyerek karşılaştırın.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; mühendislik, hukuk veya mali danışmanlık niteliği taşımaz. Yapısal müdahale, mevzuat ve sözleşme konularında yetkili bir uzmana danışın. Ayrıntı için sorumluluk reddi beyanı.